Het kabinet presenteert de nieuwe stikstofplannen als een historische koerswijziging. De Kritische Depositiewaarde (KDW) verdwijnt uit de wet, vergunningverlening zou weer op gang moeten komen en boeren zouden eindelijk perspectief krijgen.
Wie de plannen zorgvuldig leest, ziet echter dat de kern van het oude stikstofbeleid overeind blijft. De Haagse modellenwerkelijkheid blijft leidend. De KDW verdwijnt op papier, maar blijft via AERIUS een bepalende rol spelen bij vergunningverlening. Bufferzones rond Natura 2000-gebieden worden ingevoerd, generieke emissieregels blijven bestaan en opnieuw wordt gekozen voor landelijke sturing vanuit Den Haag.
Daarmee rijst de vraag waarom VVD en CDA opnieuw kiezen voor een pakket dat het stikstofslot eerder in stand houdt dan oplost. Juist boeren, ondernemers, mkb’ers en inwoners van het platteland betalen daar opnieuw de prijs voor.
Nederland heeft vooral een stikstofwetsprobleem
Het stikstofdebat is de afgelopen jaren steeds meer gaan draaien om rekenmodellen, depositiecijfers en juridische definities. Daardoor lijkt het alsof stikstof zelf het probleem is. In werkelijkheid is vooral het vergunningensysteem vastgelopen.
Boeren kunnen niet investeren. Ondernemers kunnen niet uitbreiden. Woningbouwprojecten lopen vertraging op. Niet omdat Nederland geen oplossingen heeft, maar omdat vergunningverlening volledig afhankelijk is geworden van modellen en juridische procedures.
Juist dát systeem had fundamenteel moeten veranderen.
Oude wijn in nieuwe zakken
Het kabinet presenteert het verdwijnen van de KDW als een grote doorbraak. Maar zolang vergunningen via AERIUS worden beoordeeld en de KDW daarin een bepalende rol blijft spelen, verandert de praktijk veel minder dan wordt gesuggereerd.
Daarom is ook een rekenkundige ondergrens van 1 mol noodzakelijk. Zolang iedere minimale, berekende depositie juridische gevolgen kan hebben, blijft vergunningverlening vastlopen. Wie Nederland echt van het stikstofslot wil halen, voert die ondergrens zo snel mogelijk in.
In plaats daarvan kiest het kabinet opnieuw voor bufferzones, generieke emissiesturing en extra regels. Het oude stikstofbeleid krijgt daarmee vooral een nieuw jasje.
Niet modellen, maar de werkelijkheid
Niet ieder Natura 2000-gebied is hetzelfde. De natuur verschilt per gebied en dus zouden ook de oplossingen moeten verschillen.
Gebiedsgericht werken betekent kijken naar de werkelijke staat van een natuurgebied en vervolgens maatregelen nemen die daar aantoonbaar effect hebben. Niet opnieuw landelijke zones tekenen en vanuit Haagse modellen bepalen wat overal moet gebeuren.
Juist daar wringt het. De modellenwerkelijkheid blijft leidend, terwijl de praktijk vraagt om maatwerk.
Het platteland en onze voedselzekerheid
De afgelopen decennia is ongeveer de helft van de Nederlandse boerenbedrijven verdwenen. Dat raakt niet alleen boerengezinnen, maar ook de leefbaarheid van het platteland. Achter ieder agrarisch bedrijf staan loonwerkers, dierenartsen, machinebedrijven, lokale ondernemers en verenigingen.
Opvallend is dat de kabinetsbrief geen analyse bevat van de gevolgen voor de Nederlandse voedselproductie en voedselzekerheid. Terwijl voedselzekerheid in een onrustige wereld steeds belangrijker wordt, ontbreekt iedere onderbouwing van wat deze plannen betekenen voor de productie van voedsel in eigen land.
Meer dan stikstof
De kabinetsbrief wordt bovendien gebruikt om allerlei andere linkse politieke wensen mee te nemen, zoals de verdere uitbreiding van biologische producten. Zo moeten supermarkten verplicht meer biologisch voedsel inkopen. Deze maatregelen lossen het vergunningenprobleem echter niet op.
Een echte koerswijziging
Een echte koerswijziging vraagt meer dan het aanpassen van een wet. Dat vraagt om een fundamentele herziening van het vergunningensysteem.
Haal de KDW niet alleen uit de wet, maar ook uit de vergunningensystematiek. Voer een rekenkundige ondergrens van 1 mol in. Werk gebiedsgericht op basis van de werkelijke staat van de natuur in plaats van Haagse modellen. Geef innovatie voorrang boven generieke krimp en zorg dat boeren, ondernemers en woningbouw weer weten waar zij aan toe zijn.
Zolang de Haagse modellenwerkelijkheid leidend blijft, blijven ook de stikstofplannen van kabinet-Jetten Nederland op slot houden.